PERPAUSAK

TEORIA:



Jarraian, klasean egindako perpausei buruzko hainbat jarduera:

1.ARIKETA. Perpausak identifikatu.

MENPEKO PERPAUSA
PERPAUSA NAGUSIA

1. Arratsaldean etorri ezean, ezin joango gara. Perpausa elkartua, menpekoa, baldintzazkoa.
2. Asko gustatzen zait garagardoa, baina ardoa edanen dut. Perpaus elkartua, juntadura, aurkaritza.
3. Bost euroko billetea oso txiki (da) eta itsusia da. Perpaus bakuna/ Perpaus elkartua, juntadura,emendiozkoa.
4. Ez da Gasteizen  egon, hiria oso ongi ezagutzen badu  ere. Perpausa elkartua, enpekoa, kontzesiboa.
5. Ez duzue   jolastea maite, ezta (eta ez duzue) ikustea ere. Perpaus elkartua, juntatura, emendiozkoa.
6. Gaur ikusitako mutila oso ongi  ezagutzen dudala uste dut. Perpaus elkartua, menpekoa, osagarri konpletiboa.
7. Ikusi duzun ala ez jakin nahi   dut. Perpaus elkartua, menpekoa, zehar-galdera.
8. Internet gustuko dut, asko ikasten  dudalako. Perpaus elkartua, menpekoa, kausazkoa. 
9. Mikel deitzeko esan diot. Perpaus elkartua, menpekoa, osagarri konpletiboa.
10. Mikelek gaur goizean zazpi liburu  berri irakurri ditu. Perpaus bakuna.
11. Zu   etorri bezain laster joanen naiz. Perpaus elkartua, menpekoa, denborazkoa.
12. Zuk tontakeriak esan arren, ez zara batere barregarria. Perpaus elkartua, menpekoa, kontzesiboa.
13. Hain gizena zen ez baitzen atetik sartzen. Perpaus elkartua, menpekoa, kontsekutiboa.
14. Berandu   etorri da, nahiz hamaika aldiz  garaiz etortzeko erran diodan. Perpaus elkartua, menpekoa, kontzesiboa.
15. Lana bukatu ondoan etxera joan eta ohatzean sartu zen. Perpaus elkartua, juntadura, emendiozkoa. Perpaus elkartua, menpekoa, denborazkoa.

2.ARIKETA. Perpausak identifikatu.

MENPEKO PERPAUSA

PERPAUSA NAGUSIA

1. Aita hil zenean, ni etxean nintzen. Perpaus elkartua, menpekoa, denborazkoa.
2. Iragan urteko ikasleek egindako talde lanak ez ziren oso txukunak izan. Perpaus elkartua, menpekoa, erlatiboa (izenlagunaren ordezkoa).
3. Ezin zuen autoa gidatzen ikasi, hain zen traketsa. Perpaus elkartua, menpekoa, kontsekutiboa
4. Bilerara joan nintzeneko, batzordeburua han zen. Perpaus elkartua, menpekoa,  denborazkoa.
5. Hori hola denez gero, ez naiz agertuko. Perpaus elkartua, menpekoa, kausazkoa.
6. Zuek ez zarete ni bezain mozoloak. Perpaus bakuna/ Perpaus elkartua, menpekoa, konparaziozkoa.
7. Herrira etortzen zen bakoitzean mozkortzen zen. Perpaus elkartua, menpekoa, denborazkoa.
8. Ez dakigu gauzak gero nondik nora joanen diren. Perpaus elkartua, menpekoa, zehar-galderak.
9. Diru pixka bat eman diot mutikoari, goxoki batzuk eros ditzan. Perpaus elkartua,menpekoa, helburuzkoa.
10. Dutxatu ondoan, jantzi (zen) eta berehala sukaldera hurbildu zen. Perpaus elkartua,menpekoa,  emendiozkoa. Perpaus elkartua, menpekoa,  denborazkoa.
11. Nik lagundu nahi diot, baina berak ez du inola ere hori egitea nahi. Perpaus elkartua, juntadura, aurkaria. Perpaus elkartua, menpekoa, osagarri konpletiboa.
12. Hemen gelditu behar duzu ala tabernara etorri behar duzu? Perpaus elkartua, juntadua, hautakaria.
13. Noiz bukatuko duzu lana? Perpaus bakuna.
14. Gauzak okertuko zirela erran zigun, eta berehala okertu ziren. Perpaus elkartua, juntadura, emendiozkoa. Perpaus elkartua, menpekoa, osagarri konpletiboa.
15. Zuk esan zenuen moduan egin nituen nik arrautzopilak. Perpaus elkartua, menpekoa,moduzkoa
16. Aitatxik erranikakoak kontuan hartu (nuen) eta lan hura utzi nuen. Perpaus elkartua, juntadura,emendiozkoa.
17. Mendian ginelarik izan zen elur-jausia. Perpaus elkartua, menpekoa, denborazkoa.
18. Ogia erosteko eman nion dirua galdu zuen.Perpaus elkartua,menpekoa, helburuzkoa.
19. Bazkaldu aurretik mahaia bedeinkatu behar zela erakutsi ziguten.Perpaus elkartua,menpekoa, dezborazkoa. Perpaus elkartua, menpekoa, osagarri konpletiboa.

3.ARIKETA. Erran zein eta zer motatakoak testuko perpausak diren.

KOADERNO ZAHARRA

Artxibategian lanean ari den (menpeko perpausa, erlatibozkoa) Peru Markiz historialari eta artxibazainari zor diot (perpaus nagusia) orain aztertuko dudan (menpeko perpausa, erlatibozkoa) kaierraren ezagutza. Aurkitu, artxibategiko goi mailako teknikaria den (menpeko perpausa, izenlagunaren ordezkoa, erlatibozkoa) Miren Minak aurkitu zuen (perpaus nagusia), agiri batzuk antolatzen ari zen denboran (menpeko perpausa, denborazkoa). Azalak eta hogeita lau orrialde ttikik osatzen dute (perpaus nagusia) ikergai hartuko dudan (menpeko perpausa, izenlagunaren ordezkoa, erlatibozkoa)  koadernottoa. Katalogo zenbakia ondoko hau da (perpaus nagusia), norbaitek esku artean erabili eta (juntadurazko perpausa, emendiozkoa) gauzak bertatik bertara ikusi nahi baditu (menpeko perpausa, baldintzazkoak): AO, UA, 139.

1994an argitaratutako (menpeko perpausa, izenlagunaren ordezkoa, ertalibozkoa) doktore tesian Iruñerriko herri horretako izen batzuk aztertu nituen (perpaus nagusia), eta (juntadurazko perpausa, emendiozkoa) Peruk hori jakinki eta (juntadurazko perpausa, emendiozkoa) nitaz oroitu (perpaus elkartua, juntadua, emendiozkoa), koadernottoa bere eskuetara iritsi zelarik (menpeko perpausa, denborazkoa). Ni iruindarra izateak (menpeko perpausa, kausazkoa) ere, hots, (jundurazko perpausa, alborakuntza) aldameneko izateak (menpeko perpausa, kausazkoa) ere eragina izan duke (perpaus bakuna) billabarraren erabakian. Hala uste dut (perpaus bakuna). Era batera izan (juntadurazko perpausa, hautakaria) edo (juntadurazko perpausa, hautakaria) bestera, eskerrak ematea (menpeko perpausa, osagarria:, konpletiboa) besterik ez zait gelditzen (perpaus nagusia), hari eta Miren Minari, egindako (menpeko perpausa, izenlagunaren ordezkoa, erlatibozkoa) mesedearen ordainetan, nahiz eta mesedeek ardura lana ekartzen duten (menpeko perpausa, kontzesiboa) bizkarrean.

Zernahi gisaz, ez beza inork pentsa (perpaus nagusia) euskaraz idatzitako dokumentua dugula (menpeko perpausa, ISren ordezkoa, osagarria, konpletiboa) hau; zorte ona izan dugu(perpaus nagusia) kausitzearekin, egia, baina adurrak, nonbait, ez zuen nahi (juntadurazko perpausa, aurkaria) administrazio esparrukotzat aitor daitekeen (menpeko perpausa, izenlagunaren ordezkoa, ertalibozkoa) idazkia euskaraz izkiriaturik egon zedin (menpeko perpausa, helburuzkoa). Damurik, holakoen behar gorrian baikaude (menpeko perpausa, kausazkoa); ondoko batean izan beharko (perpaus nagusia)!

Nolanahi ere, garrantzi handiko dokumentua dugu hau (perpaus nagusia), bi arrazoi nagusirengatik: Iruñerriko herria XIX. gizaldian euskalduna zela(menpeko perpausa, ISren ordezkoa, osagarria konpletiboa) idarokitzen duelako (menpeko perpausa, kausazkoa) lehenik, hitzez hitz eta argiki erraten ez bada (menpeko perpausa, kontzesiboa) ere, eta bertako hizkeraren berri zerbait jakiteko (menpeko perpausa, helburuzkoa) lanabes oraingoz bakarra delako (menpeko perpausa, kausazkoa) ondoren. Hirugarren alderdi aldekoa dokumentazioan geroago azaltzen zaizkigun (menpeko perpausa, izenlagunaren ordezkoa, erlatibozkoa) zenbait leku izen itxuratxarturen etorkia garbiago ikusteko (menpeko perpausa, helburuzkoa) aukera eskaintzea da (perpaus nagusia), etimologia azalpenak ematerakoan (menpeko perpausa, denborazkoa) datu zaharrak, izenen antzinako aldaerak, urrearen parekoak izaten baitira (perpaus nagusia), altxor handia.

4.ARIKETA. Erran zein diren eta zer motatakoak testuko perpausak//

Etxetik atera baino lehen (mendeko perpausa, denborazkoa) komeni izaten da atea ongi itxi duzun (mendeko perpausa, osagarria, zehar-galdera) begiratzea (mendeko perpausa, osagarria, konpletiboa), azken aldi honetan lapurreta mordoxka izaten ari baitira (mendeko perpausa, kausazkoa) Iruñeko hainbat etxetan, baita hutsik ez daudenetan ere (juntadurazko perpausa, emendioa / mendeko perpausa, erlatiboa). Alegia, lapurrei ez zaie asko axola etxebizitza batean jendea bizi den ala ez (mendeko perpausa, osagarria, zehar-galdera). Haiek, bestelako lanik ez dutelako (mendeko perpausa, kausazkoa) edo (juntadura: hautakaritza) lan egiteko gogorik ez dutelako (mendeko perpausa: kausazkoa), dirua nahi dute(perpaus nagusia), eta (juntadura, emendioa) horretarako metodorik azkarrena (mendeko perpausa, alderaketa) etxe batean sartu eta (mendeko perpausa, juntadura, emendioa) harrapatzen duten guztia (mendeko perpausa, erlatiboa) eramatea (mendeko perpausa, osagarria, konpletiboak) da (perpaus nagusia).


5.ARIKETA. Erran zein diren eta zer motatakoak testuko perpausak

Aspaldikoa eta ezaguna da txistea (menpeko perpausa, juntadura, emendiozkoa): bi mutiko ari dira erronkan (perpaus bakuna). Batak harro botatzen du (perpaus bakuna): «Gure aita, bere fabrikako jefea da, eta (menpeko perpausa, juntadura, emendiozkoa) BMWa dauka. Eta lana bukatzen badu (mendeko perpausa, baldintza) lauretan, laurak eta hamarrerako etxean izaten da (perpaus nagusia) txistu batean».